Mobil veride kopuyor, Wi-Fi'de sorunsuz: farkı nasıl teşhis edersiniz

Aynı telefon, aynı uygulama, aynı hesap: evde Wi-Fi'de her şey yolunda, sokakta mobil veriye geçince bağlantı kurulmuyor ya da birkaç dakika sonra kopuyor. Sebep genelde tek değildir: mobil şebeke ile ev ağı paket boyutu, NAT eşlemesinin ömrü, DNS ve adres ailesi bakımından farklı davranır.

Aşağıdaki akış bu farkları teker teker eleyerek sorunu daraltır. Her adımın somut bir ölçümü var; tahmin yerine çıktıya bakın. Şebekeyi suçlamak listenin sonunda gelir, başında değil.

Önce belirtiyi sınıflandırın

Dört belirti dört ayrı kök nedene işaret eder. Hangisinde olduğunuzu bilmeden ayar değiştirmek, sorunu çözse bile neden çözdüğünü öğretmez.

• Hiç bağlanmıyor: el sıkışma tamamlanmıyor, istemci sürekli yeniden deniyor. Adres, port veya saat ve sertifika tarafına bakın.
• Bağlanıyor ama sayfa açılmıyor: tünel kuruluyor, küçük istekler gidiyor, büyük yanıtlar takılıyor. Bu klasik paket boyutu sorunudur.
• Birkaç dakika çalışıp duruyor: özellikle ekran kapandıktan sonra. NAT eşlemesinin ömrü ya da uygulamanın arka planda durdurulması.
• Sadece bazı hedeflerde: tek bir servis veya tek bir uygulama sorunlu. Büyük ihtimalle DNS ya da o servisin kendi durumu.

Paket boyutu: mobil tarafın bir numaralı şüphelisi

Ethernet'te MTU 1500 bayttır. Türkiye'de sabit hatlarda PPPoE yaygındır; PPPoE varsa tavan 1492'ye iner. Mobil taşıyıcı ağda değer operatöre göre değişir ve genellikle 1500'ün altındadır. Bunun üstüne tünel kendi başlığını ekler: şifreleme ve kapsülleme paket başına onlarca bayt yer kaplar. Yol üzerindeki en küçük MTU aşıldığında paketin parçalanması gerekir; parçalanma engellenmişse ya da geri bildirim veren ICMP mesajları filtreleniyorsa paket sessizce düşer. Sonuç tam olarak şudur: el sıkışma çalışır, büyük veri transferi donar.

1. 1Yol MTU'sunu ölçün. Windows: ping -f -l 1472 8.8.8.8. macOS: ping -D -s 1472 8.8.8.8. Linux: ping -M do -s 1472 8.8.8.8.
2. 2Parçalama hatası alıyorsanız yükü 1452, 1400, 1372 diye azaltıp geçen en büyük değeri bulun. Bulduğunuz sayıya 28 ekleyin (20 bayt IP + 8 bayt ICMP başlığı); sonuç yol MTU'sudur.
3. 3Tünel MTU'sunu bunun altına indirin. Mobilde 1280 güvenli bir tabandır, çünkü IPv6 standardı bu değerin altına inmez. Gereğinden düşük MTU verimi azaltır; önce ölçün, sonra düşürün.
4. 4Testi hem Wi-Fi'de hem mobil veride tekrarlayın. İki sonuç farklıysa neden yalnızca mobilde koptuğunu bulmuşsunuz demektir.
5. 5TCP taşıyan protokollerde işletim sistemi MSS daraltmasıyla çoğu zaman kendini kurtarır; UDP tabanlı taşımalar yol MTU'suna belirgin biçimde daha duyarlıdır.

Boşta kopma: NAT ömrü ve keepalive

Operatör NAT'ı her oturum için bir eşleme tutar ve bu eşlemeler sonsuza kadar yaşamaz. Trafik durduğunda kayıt tablodan silinir; UDP eşlemeleri TCP'ye göre çok daha kısa ömürlüdür. Telefonun ekranı kapanıp uygulamalar uykuya geçince trafik kesilir, eşleme düşer ve ekranı açtığınızda bağlantı ölmüş görünür.

• Tünel istemcinizde bir canlı tutma değeri varsa etkinleştirin; WireGuard tarafında PersistentKeepalive = 25 yaygın bir başlangıç değeridir.
• Kopma her seferinde benzer bir boşluk süresinden sonra geliyorsa sebep büyük olasılıkla NAT ömrüdür; süreyi not edin, keepalive aralığını bunun altına çekin.
• Hücre değiştirdiğinizde veya Wi-Fi'den mobile geçtiğinizde adres değişir. Oturumu taşıyabilen protokoller bunu tolere eder, eski oturuma bağlı olanlar yeniden kurulum ister.
• Uçak modunu açıp kapatmak yeni bir veri oturumu ve yeni bir eşleme oluşturur. Kalıcı çözüm değildir ama sorunun oturum durumundan geldiğini gösteren iyi bir ipucudur.

DNS: iki ağ, iki çözümleyici

Her ağ kendi DNS sunucusunu dayatır. Wi-Fi'deyken telefonunuz modemin verdiği çözümleyiciyi, mobil veride operatörün çözümleyicisini kullanır. Bu yüzden bir adresin yalnızca bir ağda açılmaması şaşırtıcı değildir; iki ortamda dönen yanıtlar farklı olabilir.

• Karşılaştırın: nslookup ornek.com veya dig ornek.com komutunu hem Wi-Fi'de hem mobil veride çalıştırıp dönen adresleri ve yanıt süresini kıyaslayın.
• Android'de Özel DNS (DNS over TLS) etkinse bu ayar tünelin kendi DNS yapılandırmasıyla çakışabilir. Teşhis sırasında birini kapatıp tekrar deneyin.
• iOS'ta yüklü bir DNS profili veya ikinci bir ağ uygulaması varsa aynı çakışma olur; aynı anda iki tünel uygulaması çalıştırmayın.
• Tünel açıkken sorguların gerçekten tünelden geçtiğini doğrulayın; sızıntı kontrolü sayfamız hangi çözümleyicinin göründüğünü gösterir.

Gecikme: neyi kıyaslamak anlamlı

Fiberde ışık yaklaşık 200.000 km/s hızla ilerler; bu, her 100 kilometre için gidiş-dönüşte kabaca 1 ms demektir. İstanbul ile Frankfurt arası kuş uçuşu yaklaşık 1.900 kilometredir, yani fiziksel taban gidiş-dönüş 20 ms civarına oturur. Gerçek güzergâhlar düz çizgi olmadığından ölçtüğünüz değer bunun üstünde çıkar. Mobil tarafta radyo katmanı kendi payını ekler; bu ek, LTE şebekelerde genellikle onlarca milisaniye mertebesindedir ve 5G radyo katmanında daha düşüktür. Kısacası mobil veride pingin Wi-Fi'den yüksek çıkması tek başına arıza değildir.

1. 1Aynı hedefe dört ölçüm yapın: Wi-Fi tünelsiz, Wi-Fi tünelli, mobil tünelsiz, mobil tünelli. Dört sayı olmadan hiçbir çıkarım güvenilir değildir.
2. 2Ölçümleri arka arkaya, aynı saat diliminde alın. Akşam yoğun saatlerde tüm değerler yükselir; sabah alınan sayıyla akşam alınanı kıyaslamayın.
3. 3Tek bir ping yerine mtr veya tracert ile atlama atlama bakın; artışın hangi noktada başladığı sorunun kimde olduğunu gösterir.
4. 4Kayıp oranını ve şebeke tipini de not edin. Yüksek ama sabit gecikme akıcı çalışır; düşük ama dalgalı gecikme, üstelik kayıpla birlikte, çok daha kötü hissettirir.

Şebekeyi suçlamadan önce cihaz tarafı

• Pil optimizasyonu: Android'de tünel uygulamasının pil kullanımını kısıtlanmamış olarak işaretleyin, yoksa ekran kapandığında sistem uygulamayı uykuya alır.
• Her zaman açık VPN ve buna bağlı “VPN olmadan bağlanmayı engelle” seçeneği, ağ değişiminde tanımsız davranışı azaltır.
• Cihaz saati ve tarihi yanlışsa TLS el sıkışması sertifika geçerlilik penceresi yüzünden başarısız olur; otomatik saati açın.
• Aynı anda iki tünel, VPN tabanlı reklam engelleyici veya kurumsal profil çalıştırmayın; işletim sistemi tek bir tünel arayüzüne izin verir.
• Uygulamayı ve istemci çekirdeğini güncelleyin, ardından profili sıfırdan içe aktarın; eski profillerde artık geçerli olmayan adresler kalabilir. Adres ve NAT tarafının arka planını CGNAT yazısında bulabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular